Metody terapeutyczne

N.D.T. Bobath

Metoda NDT-Bobath została stworzona w latach 40 XXw. przez Bertę i Karla Bobath. Od tego czasu jest stosowana na całym świecie, zarówno dla dzieci jak i dorosłych. Usprawnianie według Metody NDT-Bobath ma pomóc dziecku we wszechstronnym rozwoju tak, aby mogło uzyskać niezależność w życiu i wykorzystać swe możliwości na tyle, na ile pozwala istniejące uszkodzenie Ośrodkowego Układu Nerwowego (OUN).  

Główne zasady usprawniania według koncepcji NDT-Bobath obejmują: – wpływanie na napięcie mięśni poprzez obniżanie napięcia wzmożonego i podwyższanie obniżonego, co jest możliwe dzięki zastosowaniu odpowiednich technik postępowania już od pierwszych miesięcy życia, – hamowanie nieprawidłowych odruchów oraz – wyzwalanie ruchów w formie najbardziej jak to jest tylko możliwe zbliżonej do prawidłowych, co zostaje osiągnięte poprzez wspomaganie i prowadzenie ruchu z punktów kluczowych, czyli punktów kontroli ruchu, którymi są: głowa,obręcz barkowa , obręcz miedniczna i inne części ciała, oraz – wykorzystywanie i utrwalanie zdobytych umiejętności ruchowych w codziennych cynnościach. Terapeuta ćwiczy całe ciało dziecka, a nie porusza wybranymi kończynami. Dzięki temu dostarcza odpowiednich doznań czuciowych i ruchowych, a dziecko jest dynamicznie aktywizowane.

Pomoc przy wykonywaniu ruchu powinna być taka, aby zapewniała maksymalny i aktywny udział dziecka, a jednocześnie nie wywoływała nieprawidłowych odpowiedzi wynikających ze zbyt dużego wysiłku czy stresu. Każdy ruch jest odpowiednio przygotowywany i połączony z przemieszczaniem ciężaru ciała i środka ciężkości. Rodzaj, tempo i rytm ćwiczeń dobiera się indywidualnie. Podczas ćwiczeń dziecko nie powinno płakać, gdyż płacz zmniejsza skuteczność działań terapeutycznych oraz powinno mieć zapewnione pełne poczucie bezpieczeństwa, co warunkuje osiągnięcie współpracy i akceptacji z prowadzącym ćwiczenia.

Usprawnianie według koncepcji NDT-Bobath jest szczególnie przydatne w leczeniu niemowląt i dzieci, ponieważ może być łatwo włączone w ich biologiczny rytm dnia. Prawidłowo wykonywane zabiegi pielęgnacyjne, karmienie, noszenie dziecka, czy zabawa z nim są odpowiednimi momentami do utrwalania ruchów ćwiczonych przez fizjoterapeutę. Odpowiednio przeszkoleni rodzice i opiekunowie, którzy zrozumieją problemy i trudności występujące u ich dziecka kontynuują ćwiczenia w warunkach domowych. Za szkolenie rodziców odpowiedzialny jest lekarz prowadzący i fizjoterapeuta.

Terapia Bobath dla dorosłych jest koncepcją terapeutyczną pracy ukierunkowanej na zadania. Tego typu podejście do procesu terapii oparte jest częściowo na obecnej wiedzy z zakres kontroli motorycznej, nauczania motorycznego oraz plastyczności (zdolności do reorganizacji) układu nerwowego i mięśniowego. Częściowo opiera się ono również o doświadczenie klinicystów uwzględniając jednocześnie potrzeby oraz oczekiwania pacjentów (Sackett 2000). Terapeuci koncepcji Bobath dla dorosłych w swej codziennej pracy rozumieją oraz wykorzystują kluczowe założenia teoretyczne oraz kluczowe aspekty praktyki klinicznej do których to należą: uzależnienie partycypacji pacjenta w życiu codziennym od jego poziomu aktywności i współistniejących zaburzeń organizacja ludzkich zachowań oraz kontroli motorycznej konsekwencja urazu oraz jego wpływu na możliwość wykonywania ruchów proces zdrowienia uwzględniający:zdolność reorganizacji układu nerwowego i mięśniowego nauczanie motoryczne rozumowanie kliniczne oraz analiza ruchów integrację mechanizmów kontroli postawy oraz ruchów ukierunkowanych na zadania wykorzystanie bodźcowania sensorycznego oraz proprioreceptywnego strategię postępowania dokumentację wyników terapii.

Koncepcja Bobath dla dorosłych jest koncepcją pracy 24 godzinnej. Oznacza to iż proces terapii nie kończy się po wyjściu z gabinetu. Terapeuta pomoże rodzinie i pacjentowi zrozumieć teoretyczne podstawy problemów z jakimi boryka się on na co dzień, jak również wypracować strategie ułatwiające Wasze wspólne życie.

P.N.F. (Prioproreceptywne Nerwowo-mięśniowe Torowanie)

Teoretyczne podstawy koncepcji oparto na prawidłowościach fizjologii rozwoju ruchowego człowieka – rozwój cefalo-kaudalny, od części proksymalnych do dystalnych, z uwzględnieniem poszczególnych faz kontroli motorycznej, nierozerwalnie związanych z osiąganiem nowych pozycji i możliwości poruszania się w nich.

Proces uczenia ruchu, rozumiany w PNF jako odtwarzanie utraconej funkcji, wspomagany jest w  terapii zarówno wcześniejszymi doświadczeniami, pochodzącymi ze schematów rozwoju ruchowego dziecka (wiele elementów tych oddziaływań zawarto m.in. w programie pracy na materacu ) jak i wielozmysłowym bodźcowaniem, polegającym na czasowym i przestrzennym sumowaniu się w obrębie synaps pobudzeń różnego rodzaju ( bodźce dotykowe, wzrokowe, słuchowe, równoważne, proprioceptywne i in.), które oddziaływują na pacjenta ze środowiska zewnętrznego.

PNF proponuje ruchy naturalne, przebiegające trójpłaszczyznowo, zbliżone do aktywności dnia codziennego. Proponowana pacjentowi terapia jest bezbolesna i funkcjonalna, to znaczy zgodna z potrzebami ruchowymi zgłaszanymi przez chorego i wzorowana  na naturalnych ruchach zdrowego człowieka. 

Praca nad funkcją to przede wszystkim dążenie do uzyskania w terapii sytuacji zadaniowej, w której chory może w bezpieczny sposób podjąć próbę odtworzenia funkcji a nie tylko ustalenia poczynione między pacjentem i terapeutą,. Oznacza to analizę ruchu pacjenta w odniesieniu do jego prawidłowego fizjologicznego przebiegu oraz włączenie do terapii elementów treningu samoobsługi z wykorzystaniem przedmiotów codziennego użytku i sytuacji zadaniowych , które dla pacjenta dotąd były trudne bądź niemożliwe do wykonania.

O atrakcyjnośći metody świadczą:

– pozytywne rozpoczęcie terapii ( z dala od faktycznego miejsca dysfunkcji ), które buduje w chorym wiarę we własne siły i powodzenie ćwiczeń, oraz stymuluje do mobilizacji rezerw tkwiących w jego organizmie bez obawy o wystąpienie bólu,

– jasno określone, osiągalne cele wpływają na pełną świadomość pacjenta podczas zabiegu,  

– funkcjonalne rozwiązania dla problemów ruchowych dnia codziennego pacjenta,

– silna stymulacja polisensoryczną ćwiczenia aktywizują wzrok, słuch, receptory dotyku, równowagi, czucia głębokiego i wiele innych,

– wysoki poziom bezpieczeństwa terapii wynikający z integracji zabiegu z diagnostyką,

– możliwość pracy z chorym na każdym poziomie dysfunkcji, – wysoki poziom edukacji pacjenta, oparty na współuczestnictwie w planowaniu terapii oraz kontynuacji ćwiczeń w formie programu domowego,

– duża efektywność prowadzonej terapii.